باشد و بر طحال نهند ورم طحال را مىگدازد . دود ( كرم ) : كرم قرمز كه كرم رنگرزان است قوت سفيداب دارد و از سفيداب لطيف‌تر و ژرف‌رونده‌تر است . گويند اين كرم را در بسيار چيزها مىتوان بدست آورد و حتى در درخت بلوط هم يافت مىشود . مزاج : كرم قرمز ناخشكيده ( تر ) سردى دهد و اندكى خشكى دارد . خاصيت : كرم قرمز مىخشكاند و نمىگزد . جالينوس فرمايد به اعتدال قابض است . زخم و قرحه : آن را بسايند و با شراب يا سركه و عسل بياميزند داروى زخم عصب است . گويند تناول يك مثقال از آن كرم كه پاهاى بسيار دارد و در زير كوزه‌هاى آب پيدا مىشود ترنجيدن و كزاز را از بين مىبرد . سر : كرم بسيار پاى كه در زير كوزه‌هاى آب پيدا مىشود اگر بسايند و با پوست انار و روغن گل مخلوط باشد و در گوش چكانند درد گوش ساكت شود . نفس‌كش : كرم سرخى كه در زير كوزه‌هاى آب پيدا مىشود و پاهاى بسيار دارد و اگر دست بزنى به دور خود مىگردد اگر با عسل مخلوط باشد و كام را بدان بيندايند در علاج خفگيها ( خوانيق ) مفيد است . و همچنين تناولش نيز همين فايده را دارد . و چنان كه معلوم شده در علاج برونشيت و بلندنفسى ( نفس الانتصاب ) نيز مفيد است . اندامان غذا : كرم بسيار پاى نامبرده با شراب براى يرقان مفيد است . اندامان دفعى : كرم بسيار پاى كه در زير خم و كوزه‌هاى آب پيدا شود تناولش با شراب عسر بول را علاج است . زهرها : جاى نيش حشرات موذى را با ساييده كرم سبزه كه مخلوط با روغن زيتون باشد مالش دهند مفيد است . دادى ( جوجادو ) : دانه‌اى است تلخ‌مزه و به جو شبيه است و رنگش كمى به سرخى مايل است و گلش از جو درازتر و باريكتر است . مزاج : ابن ماسويه گويد : سرد است . اما صحيح اين است كه مايل به گرمى است و در دوم خشك است . خاصيت : قبض است و شكم بند آرد . شراب خرما را از ترشيدن نگاه مىدارد . دمل و جوش : سختها را نرم كند . سر : راه‌بندان به وجود آورد . اندامان دفعى : شكم را بند آورد . اگر در آب‌پز آن نشينند در علاج درد و سستى پيزى بسيار مفيد است . تناول خردشدهء آن مخلوط با روغن زيتون در علاج بواسير نافع است . زهرها : پادزهر است . جانشين : در نرم كردن آماسهاى سفت دوسوم وزنش بادام و نيم وزن آن ابهل جانشين است . اما براى زن باردار نبايد ابهل به كار برند . دجاج و ديك ( مرغ و خروس ) : محتاج به معرفى نيست . آبگوشت خروس پير خاصيتهايى دارد كه بعدا ذكر خواهيم كرد . دستورى كه جالينوس براى پختن مرغ و خروس بيان فرموده چنين است : بعد از چينه كردن و با معدهء سير كه از سيرى در گوشه‌اى بيفتد آن را سر ببرند و هرچه در شكم دارد بيرون آرند و شكمش را پر از نمك كنند و بدوزند و با بيست ( قسط ! ) آب بجوشانند تا اينكه از آب سه ( قوطول ) بماند و اين سه قوطول را يك‌دفعه بنوشند . و سپس چنان كه ياد خواهيم كرد اين شربت را بنا به تقاضاى وقت بيفزايند . گزينش : روفيس گويد : بهترين گوشت خروس گوشت خروسى است كه هنوز نمىخواند . و بهترين گوشت مرغ گوشت مرغى است كه تخم نگذاشته است . و هرچه پيرتر بدتر است . مزاج : پيه